ده نكته براي بهبود صداي پيانو با تغيير شرايط محل نگهداري

برخلاف  تصور رايج ، ممكن است جنس صداي پيانوي شما مشكلي نداشته باشد و علت اصلي صداي بد آن مربوط به محل نگهداري آن باشد. چند فاکتور مهم كه  بر روي صداي پيانو تاثيرگذار هستند عبارتند از :‌ اندازه اتاق، ارتفاع سقف،‌ وجود لوازم و اسبابي كه صدا را جذب يا منعكس مي‌ كنند، تعداد لوازم و اسباب موجود در اتاق و نحوه چينش آنها (چينش اسباب خانه بر چگونگي و جهت پراكنده شدن صوت در محيط تاثيرگذار است).
 
يافتن منشا مشكل؛ پيانو يا اتاق؟‌
دانستن اينكه مشكل ناشي از  پيانو است و يا به دليل شرايط آكوستيكي محيط  ایجاد شده است اهميت بسياري دارد. به عنوان مثال مشكل بلند بودن صداي پيانو معمولا به دليل اين است كه پيانوي شما براي اتاق فعلي بسيار بزرگ است. اين بلند بودن صدا بيشتر در اطراف پيانو قابل لمس است و در صورتي كه از پيانو فاصله بگيريد و يا به قسمتي از اتاق كه حاوي تعداد بيشتري لوازم جاذب صوت است برويد اين موضوع راكمتر حس مي‌كنيد. در حقيقت مشكلاتي نظير صداي زمخت،‌ طنين بيش از حد صدا و نقاط گرم و مرده ناشي از شرايط اتاق پيانو است. بسياري از پيشنهاداتي كه در اين مقاله ارائه شده اند به سادگي قابل اجرا و برگشت پذير هستند. پس بهتر است قبل ازاين كه اقدام به ايجاد تغيير در پيانو كنيد اين مقاله را مطالعه كنيد.
 
طنين صدا (Reverberation)
طنين صوت به معناي باقي ماندن صوت در يك فضا بعد از قطع منبع صوت است. اين تداوم صدا در فضا، كيفيت صوت را تغيير داده وحسي از پر بودن، مخلوط بودن و حجيم بودن را در صدا ايجاد مي‌كند. اما در صورتي كه زمان ماند صوت در فضا بيش از حد زياد شود مي تواند موجب گنگ شدن صدا شده و همچنين باعث مي‌شود صداي پيانو بسيار بلند شنيده شود. وقتي ميزان طنين صدا كم باشد اصطلاحاً گفته مي‌شود كه صداي پيانو خشك و يا حتي مرده است و براي جبران اين مشكل ممكن است نوازنده تصميم بگيرد قطعه را با شدت بيشتري بنوازد. به طور كلي هرچه اتاق حجم بيشتري داشته باشد مدت طنين صدا بيشتر و هر چه كوچكتر باشد اين مدت زمان كاهش مي‌يابد. هر چه تعداد لوازم جاذب صوت در اتاق بيشتر باشد طنين ساز كوتاه تر شده و هر چه تعداد آنها كمتر باشد طنين طولاني تري خواهيم داشت. ميزان مطلوب طنين به سليقه شخصي هر فرد بستگي دارد. برخي از پيانيستها علاقه دارند تا صداي پيانوي آنها در اتاق طنين بيشتري داشته باشد ولي برخي به دنبال صداي شفاف و با طنين بسيار كم هستند.
 
نقاط گرم يا مرده
نقاط گرم يا مرده نقاطي از اتاق هستند كه در آن نواحي برخي از فركانسها و نتها (در شرايطي كه با شدتي برابر با ساير نتها نواخته شوند) بيشتر از ساير نتها طنين دارند. اين مشكل معمولا با قرار دادن لوازمي كه موجب پراكندگي صدا مي شوند(‌نظير قرار دادن قفسه كتاب، مبل و يا رخت آويز در مجاروت پيانو) و يا با جابجايي مختصر پيانو و يا تغيير زاويه قرار گرفتن آن در اتاق تصحيح مي‌شود.
 

 
 در ادامه به 10 نکته براي بهبود صداي پيانو اشاره مي‌كنيم. توصيه ما اين است كه قبل از ايجاد تغييرات در صداي پيانو (voicing) ابتدا اين چند روش ساده را امتحان كنيد.
 
1-پيانويي متناسب با اندازه اتاق تهيه كنيد.
اولين قدم و بهترين راه براي جلوگيري از ايجاد مشكلات آكوستيكي، خريد پيانويي با سايز مناسب يراي اتاق است. اگر پيانو خيلي بزرگ باشد صداي آن در اتاق اشباع شده و اگر خيلي كوچك باشد صداي آن در همه نقاط اتاق به يك اندازه شنيده نمي‌شود. براي انتخاب اندازه پيانو مي‌توانيم از يك قاعده كلي استفاده كنيم: با فرض اين كه ارتفاع سقف اتاق حدود 240 سانتيمتر باشد مجموع طول 4 ديوار اطراف پيانو بايد حداقل 10 برابر طول پيانوي گرند(‌و يا ارتفاع پيانوي ديواري)‌ باشد. البته در بسياري از موارد شايد نتوان از اين قاعده استفاده كرد، چرا كه معيار تصميم گيري ما ممكن است با توجه به بودجه و همچنين نياز موسيقيايي ما تغيير كند و نتوانيم اندازه اتاق را در تصميم گيري دخيل كنيم. به عنوان مثال يك پيانوي كوچك معمولا مشكلاتي ذاتي نظير صداي باس و اكشن ضعيف را با خود به همراه دارد،‌ حتي اگر كاملا براي اتاق شما اندازه باشد!. ممكن است پيانوي گرندي با صداي باس عالي تهيه كنيد ولي وضعيت اتاق به گونه اي باشد كه تاثير منفي بر روي صداي ساز گذاشته و در نهايت نتوانيد از صداي ساز خود لذت ببريد.
اگر در انتخاب پيانو به دلايل مختلف نتوانستيد پيانويي مطابق با اندازه اتاق تهيه كنيد مي‌توانيد با يك تكنسين پيانو مشورت كنيد تا پيانو شما را صداسازي (voicing) كند و يا نكات زير را امتحان كنيد.
 
 2- محل پيانو را تغيير دهيد و يا در همان محل جهت ساز را تغيير دهيد.
اغلب اتاق ها سه جفت ديوار موازي با يكديگر دارند. دو جفت ديوار رو بروي هم، سقف و كف اتاق. سطوح موازي با هم مستعد ايجاد طنين هستند و موجب مي ‌شوند برخي از فركانسها در نقاطي از اتاق بلندتر شنيده شده و در نقاطي ديگر تقريبا شنيده نشوند. دور كردن پيانو از گوشه اتاق،‌ ايجاد فاصله بين پيانو و ديوار و تغيير جهت قرار گرفتن پيانو ممكن است به حل اين مشكل كمك كند. هر بار كه تغييراتي اعمال مي‌كنيد بايد به نقاط مختلف اتاق رفته و ببينيد در آن نقطه صداي پيانو چه كيفيتي دارد. به ياد داشته باشيد صداي پيانو در قسمتهاي مختلف اتاق با زماني كه پشت پيانو نشسته ايد متفاوت است(‌ممكن است نوازنده مشكلي  احساس نكند ولي شنودگاني كه در نقاط مختلف اتاق هستند نتوانند به درستي صداي پيانو را بشنوند).
 

 
3- از روكش هاي مخصوص براي كاهش صدا استفاده كنيد.
روكش هاي پارچه اي  مخصوصي كه براي قرار گفتن بر روي سيم هاي گرند پيانو طراحي شده اند اگر داراي يك لايه پارچه باشند تنها به مقدار محدودي مي‌توانند صداي پيانو را كاهش دهند. بر اساس تحقيقات به عمل آمده پارچه هاي نازك و تك لايه فقط صداي نتهاي زير را كاهش مي‌دهند. البته مي‌توان روكش هاي ضخيم تري را نيز از بازار پيدا كرد. معمولا براي هر گرند پيانو  بايد روكش مخصوص خودش را (‌كه با توجه به ابعاد و كيفيت صداي ساز توليد شده اند)‌ تهيه كنيد تا بهترين كارايي را داشته باشد. استفاده از روكش هاي بسيار بلند كه بلند‌ي انها تا كف اتاق مي‌رسد نيز روش مؤثرتري براي كاهش صداي پيانو است ولي مشكل اين روش اين است كه درب پيانو بايد به طور كامل بسته شود و پوپيتر را بايد بر روي روكش قرار دهيم. اين كار معمولا جلوه مناسبي ندارد ولي در صورت اجبار روشي بسيار مؤثر محسوب مي‌شود. براي پيانو هاي ديواري مي‌توان از يك تكه موكت يافرش استفاه كرد و آن را در پشت پيانو جاسازي كرد.

 
 4- قرار دادن اشياء جاذب صوت درون پيانو (بين صفحه صدا و تيرك هاي چوبي كه در زير صفحه صدا قرار گرفته اند).
قرار دادن فوم هاي نرم و يا تكه هاي موكت بين اين تيرك هاي چوبي (‌كه از زير گرند پيانو  قابل مشاهده است)‌ و يا در پيانو هاي ديواري بين تيرك هاي چوبي عمودي پشت ساز به ميزان زيادي مي تواند بلندي صداي پيانو را كاهش دهد. ورقه هاي فوم را از فروشگاهها تهيه كنيد و پس از اندازه گيري و برش دادن، آنها را بين تيرك ها جاسازي كنيد. براي اطمينان از عدم آسيب احتمالي به صفحه صدا و ايجاد نويز و گِز در پيانو (كه از معايب اين روش است) ميتوانيد از يك تكنسين پيانو كمك بگيريد. اگر خودتان اين كار را انجام مي‌دهيد بسيار با دقت و وسواس عمل نمائيد. توجه كنيد كه اين روش براي پيانوهاي مجهز به سيستم تنظيم رطوبت و يا سيستم نوازندگي خودكار (player piano) قابل اجرا نيست.
 
5- قرار دادن فرش يا قاليچه در زير پيانو (‌ بر روي كف اتاق)‌ براي جذب صدا.
صداي گرند پيانو عمدتا از دو قسمت  به فضاي اطراف راه پیدا می‌کند ؛ يكي درب بالايي پيانو (كه تحت زاويه مشخصي باز می‌شود) و بخش ديگر از زير صفحه صدا به سمت كف اتاق. اگر روكش كف اتاق شما از مواد منعكس كننده صدا نظير چوب، سراميك و يا سنگ ساخته شده باشد، قرار دادن يك فرش در زير پيانو مي‌تواند تا حد قابل توجهي بلندي صدا را كاهش دهد. هر چه فرش ضخيم تر باشد ميزان جذب بالاتري دارد. بهتر است زير فرش موكتي ضخيم قرار داده شود. با جابجا كردن و تغيير جهت فرش مي‌توانيد بهترين حالت ممكن را به دست آوريد. براي اثربخشي بهتر مي‌توانيد بر روي اين فرش چند بالش نيز قرار دهيد!
 
6-قرار دادن لوازم و اشياء زير پيانو براي متفرق كردن صدا.
در صورتيكه نمي‌خواهيد صداي پيانو را كاهش دهيد و هدف اين است كه صداي پيانو  بيشتر به قسمتهاي مختلف اتاق برسد مي توانيد از محفظه زير پيانو براي قرار دادن كمد، صندوق كوچك،‌ گلدان و .... استفاده كنيد. اين كار باعث مي‌شود صداي پيانو به قسمتهاي مختلف اتاق منحرف شود.
 
اگر با انجام موارد بالا هنوز نتوانسته ايد صدايي مطلوب به دست آوريد ميتوانيد سه مورد بعدي كه تنها شامل ايجاد تغييرات در اتاق است را نيز امتحان كنيد.
 
 7- پوشاندن و يا حذف پوشش روي ديوارها و پنجره ها.
سطوح شيشه اي صداهاي با فركانس بالا(زير) را منعكس كرده ولي فركانسهاي پايين (بم) از آنها عبور مي‌كند. اتاقهايي كه داراي تعداد زيادي پنجره باشد معمولا  صدايي زننده و تيز ايجاد مي‌كنند كه به دليل بازتاب همين فركانسهاي بالا است. پوشاندن اين پنجره ها معمولا موجب جذب فركانسهاي بالا شده و با انجام اين كار مجددا توازن بين صداهاي بم و زير برقرار مي‌شود. پارچه هاي نمدي ضخيم بهترين گزينه براي پوشش سطوح شيشه اي است. نصب پارچه هاي پرده‌اي نازك تاثير كمي بر روي صدا دارد ولي در برخي از موارد كه نياز نيست مقدار بالاي صدا جذب شود استفاده از آنها مي‌تواند به تنظيم دقيق صدا كمك كند.
ديوارها و سقف خالي( بدون پوشش) نيز همانند شيشه عمل مي‌كنند با اين تفاوت كه فركانسهاي پايين تر را بهتر حفظ مي‌كنند. اگر در چنين اتاقي با مشكل گنگ بودن صدا مواجه بوديد، نصب پرده،‌ قاليچه تزئيني و ساير مواد جاذب صدا بر روي ديوار مي‌تواند به رفع مشكل كمك كند. در عين حال مي‌توان از پانلهاي فشرده جاذب صوت موجود در بازار نيز استفاده نمود. تنها مشكل اين پانلها ظاهر آنهاست، چرا كه برخي از افراد دوست ندارند اتاق خانه شان شبيه به اتاق يك استوديوي حرفه اي باشد!
در اتاق هايي كه سقف بسيار بلند است، آويزان كردن پارچه هاي بلند نظير پرچم و يا ساير مواد جاذب صوت مي‌تواند به بهبود صدا كمك كند.
دقت كنيد كه عموما مواد جاذب صوتي كه در خانه ها يافت مي‌شوند‌ معمولا در فركانسهاي پايينتر از 200 هرتز(‌تقريبا فركانس هاي پايينتر از دو مياني در پيانو)‌ كارايي مناسبي ندارند و چنان چه مشكل شما با اين محدوده فركانسي باشد بهتر است از مواد جاذب صوت حرفه‌اي موجود در بازار كه براي فركانسهاي پايين طراحي شده اند استفاده كنيد.
 
8-اضافه يا حذف كردن مبلمان و يا ساير اشياء جاذب صوت در اتاق.
اضافه كردن مبلمان و اشياء جاذب صوت نظير فرش، موكت، لوستر و ..... موجب كاهش  و حذف آنها موجب افزايش طنين در اتاق مي‌شود. حتي قرار دادن چند دست لباس بر روي يك ميز مي‌تواند تا حدي از بازگشت صدا جلوگيري كند! به طور اجمالي مبلمان و وسايلي كه در سطح زمين قرار داده شوند بيشترين تاثير را بر روي جذب صدا دارند و لوستر و آويزهاي سقفي،‌ فلزات و چوب  تاثير كمتري دارند.
 
9-حذف يا نصب سقف آويزهايي كه موجب پراكنده كردن امواج صوتي مي‌شوند.
دقت كنيد كه در صورت استفاده بيش از حد از اشياء جاذب صوت ممكن است صداي پيانو بسيار خشك و بي روح شود. بعضي اوقات ما نمي‌خواهيم صدا را كم كنيم ، بلكه مي خواهيم آن را به قسمتهاي مختلف اتاق منحرف كنيم. با اين كار صدايي طبيعي تر و شفاف تر حاصل شده و طنين آن در حد مناسب حفظ مي‌شود. براي اين كار به اشياء كوچك يا بزرگ با شكل هندسي پيچيده نياز داريم تا اثر سطوح بازتاب كننده بزرگ نظير ديوارها را كاهش دهيم. البته اين كار بايد با روش سعي و خطا صورت گيرد تا بهترين حالت ممكن به دست آيد. به عنوان مثال مي توان از كتابخانه(‌به شرط آنكه خيلي بزرگ نباشد)‌، ميز، شمعدان! پارتيشن و مجسمه براي اين منظور استفاده كرد. در صورتي سقف خانه داراي شيار باشد، به پراكنده شدن صوت كم مي‌كند.
 
10- از متخصصين علم آكوستيك و مهندسين صدا كمك بگيريد.
برخي از مشكلات آكوستيكي پيچيده تر از آن هستند كه بتوان با روشهاي ساده با آنها مواجه شد. اگر تمامي موارد گفته شده را امتحان كرديد و هنوز مشكل پابرجاست توصيه مي كنم در اسرع وقت با يك متخصص صدا مشورت كنيد.

 

Persian